Thuỷ điện nhỏ chi phí thấp, hiệu quả caoHiện nay, Nhà nước ta đang có các dự án đầu tư kéo điện lưới quốc gia lên vùng cao, vùng sâu. Chi phí cho các dự án này rất lớn, bởi phần đông đồng bào ở đây sống không tập trung, đồi núi nhiều, lượng dây kéo lớn, phải lắp đặt nhiều trạm biến thế. Trong khi đó, so với một số nguồn năng lượng khác, chi phí cho thuỷ điện nhỏ không cao, nhưng lại đáp ứng được nhu cầu sử dụng điện gia đình của bà con vùng cao. Theo tính toán sơ bộ, vốn để mua một máy phát khoảng 2.600.000 đồng, dây kéo khoảng 90.000 đồng. Sau 3 tháng thay vòng bi một lần với giá 12.000 đồng, là đã có một trạm phát điện nhỏ có công suất 300W, đủ dùng cho một hộ gia đình. Tuổi thọ của máy phát ít nhất là 10 năm, với chi phí trên, mỗi tháng một gia đình chỉ cần chi ra khoảng 7.000 đồng để sử dụng 2 bóng đèn thắp sáng, một cái ti vi… Không chỉ có thế, loại thuỷ điện nhỏ có công suất 1kW còn có cấu tạo, thiết bị đơn giản, dễ lắp đặt, chiếm diện tích ít. Nếu đủ nước để hoạt động 3.000 giờ một năm, thì giá điện sẽ vào khoảng 400 đồng 1kW/h. Dùng thuỷ điện nhỏ vừa thuận tiện, vừa không gây ô nhiễm môi trường, người dân cũng đã quen với cách sử dụng. Nếu phát triển tốt sẽ tiết kiệm được một khoản rất lớn cho ngân sách quốc gia.Còn một yếu tố không thể không tính đến, đó là địa hình của nước ta rất thuận lợi cho việc phát triển thuỷ điện nhỏ. Theo ước tính của Viện Năng lượng, hệ thống sông ngòi Việt Nam có tiềm năng trên lý thuyết khoảng 300 tỉ kW/h. Trong khi đó, tiềm năng kinh tế kỹ thuật có thể khai thác được ước tính vào khoảng 80 tỷ kW/h, hiện mới chỉ được khai thác khoảng 15% trữ năng này, mà hầu hết là ở các nhà máy thuỷ điện lớn như : Hoà Bình, Thác Bà… Còn về thuỷ điện nhỏ, thì mới có gần 500 trạm, với công suất 100 – 10.000kW/trạm; loại thuỷ điện nhỏ có công suất 5 -100kW/trạm có khoảng 2.500 địa điểm…
Những bất cập trong thực tếCó thể khẳng định, thuỷ điện nhỏ không thể thiếu được trong dự án phát triển nguồn năng lượng mới của quốc gia. Song cho đến nay, loại năng lượng này vẫn còn gặp nhiều bất cập trong thực tế. Trước tiên là về điều kiện tự nhiên, nguồn nước thuận lợi để sử dụng thuỷ điện nhỏ chỉ được 8 – 9 tháng/năm, còn lại là mùa lũ nước dâng ngập cả máy, thậm chí máy còn bị cuốn trôi, nếu không tháo về kịp…Ngay cả khâu quản lý thuỷ điện nhỏ cũng còn tồn tại nhiều bất cập. Hầu hết các trạm thuỷ điện nhỏ hiện nay là do địa phương tự đầu tư, quản lý và vận hành, các tổ máy thuỷ điện cực nhỏ do các hộ gia đình tự đầu tư và quản lý. Vì vậy, đã xảy ra tình trạng chung là hỏng hóc nhiều không xử lý kịp, đành bỏ đi… Tình trạng đáng lo ngại nhất là, nhiều hộ gia đình tự mua máy về lắp đặt, hiểu biết về an toàn điện chưa có, cột điện dựng nghiêng ngả tạm bợ, phần đông sử dụng dây trần để kéo điện nên nguy cơ bị điện giật có thể xảy ra bất cứ lúc nào.Trên thị trường Việt Nam hiện nay, hầu hết các máy phát thuỷ điện nhỏ được nhập của Trung Quốc, qua đường tiểu ngạch. Giá tuy rẻ, nhưng công nghệ chế tạo lạc hậu, lại được sử dụng với điều kiện vượt hơn công suất thiết kế, nên cho hiệu quả thấp. Hơn nữa, thiết bị thay thế, sửa chữa không có, nên cứ trạm nào hỏng là bị bỏ luôn. Trước đây, cũng đã có một số tua bin được sản suất trong nước, nhưng lại làm từ vật liệu gỗ, tuổi thọ thấp, hiệu suất không cao, hiện đã không còn sử dụng được nữa. Sau đó, nhiều nơi có cải tiến từ các tổ máy phát dieden không có điều tốc, hoặc điều tốc tay hiệu suất làm việc cũng vẫn bị hạn chế…Do điều kiện phát triển kinh tế – xã hội của đồng bào miền núi ngày một nâng cao, nên nhu cầu sử dụng điện đã trở nên cấp bách. Vì vậy, Nhà nước nên có một chương trình đầu tư cho thuỷ điện nhỏ mang tầm quốc gia, nhằm hỗ trợ các công tác: nghiên cứu, sản xuất, ứng dụng, quản lý, điều hành, các hoạt động tập huấn nâng cao kiến thức… Các doanh nghiệp Việt Nam cũng nên “mạo hiểm” đầu tư, sản suất các loại máy phát điện nhỏ và cực nhỏ để thúc đẩy thị trường máy phát thuỷ điện nhỏ trong nước, tạo dựng thương hiệu riêng trong lĩnh vực không mới, nhưng vẫn còn đầy tiềm năng này. Đồng thời, cần có sự đầu tư của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để thuỷ điện nhỏ thực sự mang lại hiệu quả lớn cho kinh tế của đất nước.