Tại Việt Nam, ngành công nghiệp luyện kim đang phát triển mạnh mẽ, tạo ra hàng triệu việc làm với mức lương hấp dẫn. Vậy công nghệ luyện kim là gì? Ngành luyện kim gồm những lĩnh vực nào? Công nghệ luyện kim nào phổ biến nhất? Hãy cùng FBC ASEAN tìm hiểu thêm!
Giới thiệu về kỹ thuật kim loại
Trước khi tìm hiểu về ứng dụng của nền công nghệ kim loại, hãy cùng FBC khám phá định nghĩa công nghệ luyện kim là gì.
Luyện kim là gì?
Luyện kim là quá trình chiết tách kim loại từ quặng hoặc tái chế kim loại phế liệu, sau đó tinh chế và gia công để tạo ra sản phẩm có giá trị sử dụng cao.
Ngành công nghệ luyện kim là gì? Công nghệ luyện kim tập trung vào mấy loại?
Ngành công nghệ luyện kim là lĩnh vực kỹ thuật chuyên về việc điều chế, xử lý và tái chế các kim loại từ quặng hoặc các nguồn tài nguyên khác. Quá trình này bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau như khai thác, tinh chế, đúc, và gia công kim loại để tạo ra các sản phẩm có giá trị sử dụng cao trong công nghiệp và đời sống.
Ngành luyện kim gồm hai nhóm chính:
- Luyện kim đen: Sản xuất sắt, thép, hợp kim sắt – ứng dụng trong xây dựng, chế tạo máy.
- Luyện kim màu: Xử lý nhôm, đồng, kẽm, vàng, bạc – ứng dụng của hợp kim nhôm trong sản xuất, điện tử, hàng không, trang sức.
Theo Bộ Công Thương (2024), Việt Nam có hơn 3.100 doanh nghiệp cơ khí, trong đó ngành luyện kim đóng vai trò quan trọng với hơn 1,2 triệu lao động.
Các loại công nghệ luyện kim phổ biến hiện nay
Hiện nay, các phương pháp luyện kim đã trải qua nhiều sự tiến bộ và đổi mới, từ những kỹ thuật truyền thống sang các công nghệ hiện đại hơn.
Công nghệ luyện kim đen là gì?
Công nghệ luyện kim đen tập trung vào việc sản xuất và chế tạo các kim loại như sắt và thép, những vật liệu cốt lõi của ngành công nghiệp nặng và xây dựng. Đây là quá trình sản xuất ra sắt và thép có nguồn gốc từ sắt, được coi là một trong những ngành cơ bản nhất của công nghiệp nặng.
Ngành luyện kim đen sử dụng khối lượng lớn nguyên liệu bao gồm quặng sắt, than cốc và đá vôi (CaCO3). Quy trình sản xuất khá phức tạp, trong đó các nguyên liệu được cho vào lò cao và nung ở nhiệt độ cao để carbon oxit khử oxit sắt. Sản phẩm chính của công nghệ này là gang và thép, nguyên liệu cơ bản cho ngành công nghiệp cơ khí và gia công kim loại.
Sản phẩm của công nghệ luyện kim đen:
- Thép cacbon được sử dụng phổ biến trong xây dựng cầu đường, nhà máy, và công trình hạ tầng.
- Thép không gỉ và hợp kim sắt là lựa chọn quan trọng trong các ngành công nghiệp chế tạo máy móc, ô tô, và các thiết bị công nghiệp.
Công nghệ luyện kim màu là gì?
Luyện kim màu là kỹ thuật sản xuất và chế biến các kim loại không chứa sắt như đồng, nhôm, kẽm, và các kim loại quý như vàng, bạc. Đây là một phương pháp lâu đời được ứng dụng trong việc sản xuất các mặt hàng vàng, đồ kim loại quý, đồ trang sức, tiền xu và đồ gốm mỹ nghệ.
Nguyên liệu chính trong luyện kim màu bao gồm các kim loại như đồng, hợp kim đồng (đồng-niken, đồng-nhôm, đồng-kẽm), chì, thiếc, sắt, niken, vàng và bạc. Quy trình sản xuất bắt đầu từ việc khai thác quặng chứa kim loại, sau đó tách kim loại ra khỏi quặng và tiếp tục tinh luyện để tạo ra kim loại tinh khiết. Trong quá trình luyện kim màu, các kim loại quý được hòa tan trong dung dịch axit, rồi loại bỏ vàng từ hỗn hợp bằng cách sử dụng kim loại quý khác làm chất khử.
Sản phẩm của luyện kim màu:
- Nhôm: được sử dụng phổ biến trong sản xuất linh kiện điện tử, chế tạo máy bay và các sản phẩm đóng gói.
- Đồng: với đặc tính dẫn điện và dẫn nhiệt vượt trội, được ứng dụng trong ngành điện tử và viễn thông.
- Hợp kim đồng-niken: dùng trong chế tạo tàu biển, công nghiệp hàng hải.
Ngành công nghiệp luyện kim tại Việt Nam
Ngành luyện kim Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển và phục hồi mạnh mẽ, đặc biệt là trong năm 2025. Theo dữ liệu thống kê, lũy kế 11 tháng năm 2025, tổng sản lượng tiêu thụ thép đạt 11,8 triệu tấn, tăng 13% so với cùng kỳ năm trước, trong đó thị trường nội địa ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 20%, trở thành động lực chính cho ngành. Sản lượng thép thành phẩm của các doanh nghiệp lớn như Tổng Công ty Thép Việt Nam ước đạt trên 4,06 triệu tấn, tăng 14,3% so với năm 2024, đây là mức cao nhất trong 5 năm qua. Nhu cầu từ các dự án đầu tư công như cao tốc Bắc-Nam, sân bay Long Thành và sự phục hồi của thị trường bất động sản là những yếu tố chính thúc đẩy tăng trưởng.
Bên cạnh đó, ngành đang chứng kiến làn sóng đầu tư mới từ các tập đoàn lớn như Vingroup với VinaMetal (vốn 10.000 tỷ đồng, công suất 5 triệu tấn/năm tại Vũng Áng, Hà Tĩnh), đánh dấu bước ngoặt trong phát triển công nghiệp nặng của đất nước. Về phía chuyển đổi công nghệ, ngành đang áp dụng các giải pháp “thép xanh”, giảm phát thải carbon để hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Chuyên gia dự báo, thị trường thép Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng 6-8% hàng năm trong giai đoạn 2025-2030. Tuy nhiên, ngành vẫn phải đối mặt với các thách thức như phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu thô và tác động từ biến động giá thép toàn cầu.
Ứng dụng của công nghiệp luyện kim tại Việt Nam
Ứng dụng của công nghiệp luyện kim tại Việt Nam trải rộng từ xây dựng cơ sở hạ tầng, chế tạo máy móc cho đến sản xuất thiết bị điện, điện tử và phương tiện giao thông. Nhờ đó, ngành luyện kim trở thành nền tảng quan trọng, cung cấp vật liệu chủ chốt cho quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.
Ứng dụng của công nghệ gia công kim loại trong công nghiệp chế tạo
Công nghệ luyện kim là nền tảng cho nhiều ngành công nghiệp chế tạo, cung cấp các loại vật liệu kim loại quan trọng cho sản xuất máy móc, thiết bị và các công trình công nghiệp. Tại Việt Nam, công nghệ kim loại đã giúp cung cấp những vật liệu như thép, nhôm và đồng,… giúp đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp chế tạo và góp phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa sản xuất trong nước.
Ứng dụng trong sản xuất thép xây dựng và công trình hạ tầng
Trong ngành xây dựng, thép là một trong những sản phẩm quan trọng nhất của luyện kim đen. Việt Nam đã và đang sử dụng công nghệ hiện đại để sản xuất thép chất lượng cao, phục vụ cho các dự án xây dựng cầu đường, nhà máy và các công trình công cộng. Các tập đoàn sản xuất thép như Hòa Phát và Formosa Hà Tĩnh đã áp dụng những tiến bộ kỹ thuật này để nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo độ bền và tính an toàn cho các dự án lớn tại Việt Nam.
Ứng dụng trong sản xuất ô tô và các thiết bị công nghiệp
Luyện kim màu đã tạo ra nhôm và các hợp kim nhôm được ứng dụng rộng rãi trong ngành sản xuất ô tô và thiết bị công nghiệp. Nhôm và hợp kim nhôm giúp giảm trọng lượng nhưng vẫn giữ được độ bền và tính linh hoạt, đặc biệt quan trọng trong sản xuất khung xe và các linh kiện. Tại Việt Nam, VinFast đã tiên phong trong việc áp dụng kỹ thuật công nghệ luyện kim màu để sản xuất các sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, giúp ngành công nghiệp ô tô trong nước phát triển mạnh mẽ.
Ứng dụng trong ngành đóng tàu và vận tải biển
Thép từ luyện kim đen và hợp kim nhôm từ luyện kim màu được sử dụng rộng rãi trong ngành đóng tàu và sản xuất các thiết bị vận tải biển. Nhiều doanh nghiệp đóng tàu tại Hải Phòng đã sử dụng thép chất lượng cao từ công nghiệp luyện kim đen để gia công thân tàu và các hợp kim nhôm trong sản xuất thiết bị trên tàu, đảm bảo chất lượng và độ bền vượt trội cho sản phẩm, góp phần quan trọng vào phát triển ngành công nghiệp hàng hải.
Các thách thức của ngành công nghệ luyện kim tại Việt Nam
Ngành công nghệ luyện kim tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức từ công nghệ lạc hậu, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao đến vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và áp lực cạnh tranh từ các nước trong khu vực cũng đang đặt ra những khó khăn lớn cho sự phát triển bền vững của ngành.
- Thách thức về môi trường: Ngành luyện kim tiêu thụ lượng lớn năng lượng và thải ra nhiều khí CO2, góp phần gây ô nhiễm môi trường. Các nhà máy luyện kim tại Việt Nam, như Formosa Hà Tĩnh, đang phải đối mặt với áp lực từ phía cộng đồng và các cơ quan quản lý về vấn đề kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ môi trường.
- Thách thức về chi phí và năng lực sản xuất: Việc đầu tư vào công nghệ luyện kim hiện đại đòi hỏi chi phí cao, đặc biệt là đối với các nhà máy nhỏ lẻ tại Việt Nam. Điều này gây khó khăn trong việc duy trì năng lực sản xuất và cạnh tranh với các doanh nghiệp quốc tế.
- Thách thức về nguồn nhân lực và công nghệ cao: Kỹ thuật gia công kim loại tiên tiến đòi hỏi đội ngũ nhân lực có trình độ cao và kinh nghiệm, tuy nhiên, tại Việt Nam vẫn còn thiếu hụt nguồn nhân lực đáp ứng được các yêu cầu này.
Giải pháp cần thực hiện đề phát triển ngành luyện kim tại Việt Nam
Để phát triển bền vững ngành luyện kim, Việt Nam cần tập trung đầu tư vào các giải pháp công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sự hỗ trợ từ chính phủ.
Giải pháp công nghệ xanh cho sản xuất kim loại
Công nghệ sản xuất kim loại đang trải qua một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ sang các quy trình sản xuất thân thiện với môi trường tại Việt Nam. Các doanh nghiệp trong ngành đang dần chuyển đổi sang việc áp dụng các công nghệ sản xuất tiên tiến để giảm thiểu tác động môi trường. Một ví dụ điển hình là một số nhà máy thép tại Việt Nam đã bắt đầu sử dụng kỹ thuật luyện kim bằng lò điện hồ quang, giúp giảm thiểu tiêu thụ năng lượng và lượng khí thải CO2.
Giải pháp tài chính và hỗ trợ từ chính phủ
Chính phủ Việt Nam đã và đang cung cấp nhiều chính sách hỗ trợ tài chính nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ luyện kim tiên tiến. Các chương trình vay vốn ưu đãi, miễn giảm thuế, và hỗ trợ kỹ thuật từ các cơ quan nhà nước đang giúp các doanh nghiệp nâng cấp dây chuyền sản xuất, chuyển đổi sang các công nghệ hiện đại hơn. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn khuyến khích sự phát triển bền vững của ngành luyện kim.
Giải pháp đào tạo và phát triển nhân lực
Bên cạnh việc nâng cấp công nghệ, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là một giải pháp thiết yếu để phát triển ngành sản xuất kim loại tại Việt Nam. Các trường đại học và cao đẳng, như ĐH Bách Khoa Hà Nội, ĐH Đà Nẵng và ĐH Bách Khoa TP.HCM, đang cung cấp các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật vật liệu và công nghệ luyện kim, nhằm cung cấp cho ngành nguồn nhân lực được trang bị kiến thức và kỹ năng chuyên môn cao.
Với những thông tin từ bài viết trên, ngành công nghệ luyện kim đã chứng minh được vai trò thiết yếu trong ngành công nghiệp hiện đại. Những cải tiến trong công nghệ và sự hỗ trợ từ chính phủ đã và đang giúp Việt Nam tiếp cận những cơ hội mới, đồng thời nâng cao hiệu suất sản xuất và phát triển bền vững. Đừng quên theo dõi FBC ASEAN để khám phá những cập nhật mới nhất về công nghệ, sản xuất và nhiều lĩnh vực công nghiệp khác.
Xem thêm các bài viết khác tại FBC ASEAN:
- Top 10 sản phẩm trí tuệ nhân tạo đáng đầu tư nhất hiện nay
- Ứng dụng của vật liệu composite nền kim loại tại Việt Nam
- Khám phá ứng dụng của công nghệ nano trong các lĩnh vực
Thông tin triển lãm FBC ASEAN 2026:
- Thời gian: 16-18/09/2026
- Địa điểm: Trung tâm triển lãm Việt Nam (VEC), Đông Anh, Hà Nội
Tài liệu tham khảo:
- Dân Việt. (2025, 12 tháng 25). Ngành thép Việt Nam 2025: Sản lượng tăng hai chữ số, giá chưa thể bứt phá. Truy cập từ https://danviet.vn/nganh-thep-viet-nam-2025-san-luong-tang-hai-chu-so-gia-chua-the-but-pha-d1390307.html
- Tạp Chí Công Thương. (2026, 1 tháng 11). Tổng công ty Thép Việt Nam – CTCP: Năm 2025 bứt phá mạnh mẽ, đạt kết quả kinh doanh tốt nhất trong 5 năm. Truy cập từ https://tapchicongthuong.vn/tong-cong-ty-thep-viet-nam-ctcp-nam-2025-but-pha-manh-me-dat-ket-qua-kinh-doanh-tot-nhat-trong-5-nam.html
- KTK Steel. (2025, 11 tháng 7). Ngành thép Việt Nam 2025: Tăng trưởng tích cực, cơ hội và thách thức. Truy cập từ https://ktksteel.com/2025/11/08/nganh-thep-viet-nam-2025-tang-truong-tich-cuc-co-hoi-va-thach-thuc/
- VNEconomy. (2025, 10 tháng 5). Vingroup thành lập công ty sản xuất thép VinaMetal. Truy cập từ https://vneconomy.vn/vingroup-thanh-lap-cong-ty-san-xuat-thep-vinmetal-chinh-thuc-gia-nhap-linh-vuc-cong-nghiep-luyen-kim.htm
- Cevimetal. (2025, 11 tháng 13). Thị trường thép Việt Nam 6 tháng đầu năm 2025: Xuất khẩu phục hồi, nhập siêu vẫn cao. Truy cập từ https://cevimetal.com.vn/thi-truong-thep-viet-nam-6-thang-dau-nam-2025-xuat-khau-phuc-hoi-nhap-sieu-van-cao
